Dereler Kaya Yerleşimi
Kayakapı ile birlikte Ürgüp’ün bilinen en eski yerleşim kompleksi olan Dereler Kaya Yerleşimi, bölgenin bin yılı aşkın tarihine ışık tutmaktadır. Yakın zamana kadar yaşamın devam ettiği bu kayadan oyma köy, savunma tünelleri ve "tırhaz" adı verilen devasa sürgü kapı taşlarıyla, geçmişteki güvenlik ihtiyacını ve yerleşimin köklü geçmişini kanıtlar niteliktedir. Kompleks içerisinde konutlar, şırahaneler ve halı dokuma tezgâhı izleri taşıyan odalar bulunur. Yerleşimin en dikkat çekici ve benzersiz özelliği ise kaya içi arılıktır. Şimdiye kadar incelenen yüzlerce örneğin aksine, burada arı kovanları insan yaşam alanıyla aynı mekanın içinde tasarlanmıştır; bu durum Kapadokya sivil mimarisinde rastlanan nadir örneklerden biridir.
Dereler Rock Settlement
Together with Kayakapı, the Dereler Rock Settlement is the oldest known settlement complex in Ürgüp, shedding light on more than a thousand years of the region's history. This rock-cut village, inhabited until recent times, attests to past security needs and deep roots through its defensive tunnels and the massive sliding door-stones known as 'tırhaz.' The complex contains dwellings, wine presses, and rooms bearing traces of carpet-weaving looms. Its most striking and unique feature is the rock-cut apiary: unlike the hundreds of examples studied so far, here the beehives were designed within the same space as the human living area — one of the rare such examples in Cappadocian vernacular architecture.